شما اینجا هستید: 
تاریخچه ایران
|
فلات ايران از قديمی ترين كانونهای تمد نی دوران باستان در آسيا است و از اين نظر در دانش باستان شناسی، جايگاه مهمی دارد. تاريخ اسكان در فلات ايران از دوره نوسنگی تا مهاجرت آرياييان چندان روشن نيست، اماشواهد روشنی در دست است كه سرزمين ايران از ديرباز مسكون بوده است. كانونهای قديمی سكونت در كنار چشمهها و رودخانهها يا به طور كلي در مجاورت كوههای زاگرس و البرز، به وجود آمدهاند. مهم ترين اين كانونهای باستانی عبارت اند از: تپه سيلك كاشان، تپه حصار دامغان، ترنگ تپه گرگان، تپه حسنلو در آذربايجان، تپه مارليك در رودبار، همچنين شوش در خوزستان. در كاوشهای باستان شناسی در اين كانونها، آثاری به دست آمدهاند كه قدمت برخی از آنها، به هزاره پنجم پيش از ميلاد ميرسد.
يش از آريائىها اقوام گوناگونى در قسمتهاى مختلف فلات ايران مىزيسته اند.در تاریخ ایران قبل از آریایی ها تمدنهای شهر سوخته (در سیستان)، تمدن ایلام (در شمال خوزستان)، تمدن جیرفت (در کرمان)، تمدن ساکنان تپه سیلک (در کاشان)، تمدن اورارتو (در آذربایجان)، تپه گیان (در نهاوند) و تمدن کاسیها (در کرمانشاه و لرستان) و تپورها در تبرستان (مازندران) در سرزمین ایران بودند. بزرگترين تمدن تاریخ ایران دولت عيلام بوده است که سرزمين آنها در جنوب غربى ايران و کمابيش مطابق با خوزستان بوده است. پايتخت عيلام شهر شوش بوده که آثار مربوط به آنها در اين شهر پيدا شده است. ظاهراً بخشهاى مختلف در عيلام حکومتهاى جداگانه و هر يک پادشاهان مربوط به خود را داشتهاند. اين چهار منطقه اَوان، اَنشان، سيمش و شوش بودهاند. دولت عيلام غالباً با دولتهاى بيشتر تکامل يافتهٔ بينالنهرين يعنى سومرىها، اکدىها، بابلىها و آشورىها در جنگ بوده است. اين دولت در دورهاى از تاریخ ایران از بزرگترين نيروهاى اين منطقه شد. از زمان پيدايش امپراتوران ايران (۵۵۰قم) عيلام از ولايات خراجگزار ايران شد. شهر شوش در اين زمان نيز شهر ثروتمند و با شکوهى بود. زبان عيلامى يکى از سه زبانى بوده است که متون سلطنتى ايران به آن زبانها نگاشته مىشده است. مهاجرت قومهای
آريايی به فلات ايران از هزاره دوم پيش از ميلا
د آغاز شد. از اين قومها، پارتها درخراسان، مادها
در غرب و پارسها در جنوب ايران مستقر شدند.
امپراتوری مادها در هگمتانه ( اكباتان ) يا همدان
كنونی پاگرفت. هخامنشيان پس از پيروزی بر مادها و
تسخير پايتخت آنان، نخستين امپراتوری بزرگ ايران
را به وجود آوردند. حدود متصرفات آنان در زمان
داريوش اول (۴۸۵-۵۲۲ ق.م ) از جلگه رود سند در
مشرق تامرزهای يونان در مغرب می رسيد. بناهای
تخت جمشيد و پاسارگاد كه از آثار اين دورهاند، از
آثار مهم باستانی ايران و جاذبههای مهم
جهانگردی به شمار ميآيند و همه ساله هزاران
جهانگرد از اين آثار بازديد می كنند.
نفوذ اسلا م در ايران، در نيمه اول قرن هفتم ميلادی ، پس از فروپاشی امپراتوری ساسانی ، روی داد. از آن پس دوره جديدی در تاريخ ايران آغاز شد، كه دگرگونیهای بنيادی شديدی در اوضاع اجتماعی ، سياسی ، مذهبی ، حكومت و مردم به وجود آورد. ايرانيان كه از نا برابری های اجتماعی موجود در دوره ساسانی ناخشنود بودند ، به سرعت اسلا م را پذ يرفتند و در اشاعه و استغنای فرهنگی آن كوشيدند. با وجود پذ يرش اسلا م ، ايرانيان هرگزمخالفت خود را با سلطه خلفای اموی و عباسی پنهان نمی كردند و در برابر ستمگریهای حكومتهای اموی وعباسی، جنبشهای استقلا ل طلبانه بسياری را برپا كردند.
آنان نيز برای تضعيف و سركوب ايرانيان كه به طرفداری از خاندان پيامبر(ص) و برقراری حكومت بر اساس امامت به پا خاسته بودند، به تقويت عناصرغيرايرانی پرداختند. ادامه جنگهايی فرسايشی ميان فرمانروايان محلی، قدرت اين فرمانروايان را تحليل برد وزمينه را برای تسلط قومهای بيگانه آسيای مركزی مانند تركان سلجوقی، مغولها و تيموريان فراهم ساخت. دردوره صفويان دومين امپراتوری بزرگ ايران پا گرفت و مذهب تشيع كه تا آن زمان پيروان آن در محدوديتهای بسيار به سر می بردند، رسميت يافت. خصلتهای پويای مذهب شيعه و تعهدات سياسی و اجتماعی آن ، استقلا ل و هويت ملی ايران را در برابر ضربات سخت و كوبنده عثمانیها با استواری تمام حفظ كرد و ايران يك بار ديگر توانست در مقابل مدعیِ توليت مسلمانان ، بهعنوان يك نيروی قدرتمند سياسی - مذهبی قد علم كند.
|
