طبیعت و جغرافیای ایران

ايران‌ سرزمين‌ پهناوری‌ است‌ كه‌ ۱۶۴۸۰۰۰ كيلومتر مربع‌ مساحت‌ دارد و در جنوب‌ غربی ‌آسيا، ميان‌ كشورهای‌ تركمنستان‌، آذربايجان‌ و ارمنستان‌ در شمال ‌؛ افغانستان‌ و پاكستان‌ در شرق‌؛ و تركيه‌ و عراق‌ در غرب‌ قرار گرفته‌ است‌. سراسر مرزهای جنوبی‌ ايران‌ را كرانه‌ های‌ خليج‌ فارس‌ و دريای‌ عمان‌ دربر گرفته‌ است‌ . مجموع‌ مرزهای‌ خشكی‌ ايران‌ ۵۱۷۰ كيلومتر، و مجموع‌ مرزهای‌ آبی‌ آن‌، در شمال‌ و جنوب‌ ، ۲۵۱۰ كيلومتراست‌. ايران‌ در قلب‌ خاورميانه‌ جای‌ گرفته‌ است‌ و چون‌ پلی‌ دريای‌ مازندران‌، يعني‌ زيبا ترين‌ درياچه‌ جهان‌ را به ‌خليج‌ فارس‌ وصل‌ می نمايد. و هم ‌چنين‌ مانند چهارراهی‌ بر سر راه‌ شرق‌ و غرب‌ ، پيوندگاه‌ تجليات‌ فرهنگی، معنوی‌ و سياسی‌ جهان‌ شرق‌ و غرب‌ است‌.

كرانه‌ های‌ دريای‌ مازندران‌ به‌ صورت‌ باريكه ‌ای بسيار زيبا در ميان‌ دريای‌ مازندران‌ و رشته‌ كوه‌های‌ البرز كه ‌پوشيده‌ از جنگل‌های‌ زيبا و انبوه‌ می باشند ، قرار گرفته‌ اند. كرانه‌های‌ خليج‌ فارس‌ كه‌ بخشی از آن‌ از صخره‌های ‌كوهستانی‌ و بخش‌های‌ ديگر آن‌ از كناره‌ های شنی‌ و باتلا قی‌ تشكيل‌ شده‌ است‌، به‌ يك ‌نواختی كرانه‌های‌ شمالی نيستند. استان‌های‌ جنوبی‌ ايران‌، به‌ ويژه‌ خوزستان‌، كه‌ بخشی‌ از جلگه‌ پهناور بين ‌النهرين‌ را تشكيل‌ می‌دهد ، بسيار هموار و مسطح‌ اند و در ارتفاع‌ اندكی‌ از سطح‌ دريا قرار گرفته ‌اند.

ارتفاع‌ بسيار فلا ت‌ ايران‌ از سطح‌ دريا و قرار گرفتن‌ بيشتر‌ اراضی در ارتفاع‌ بيش‌ از ۱۰۰۰ متر، از ديگر ويژگی‌های‌ مهم‌ سرزمين‌ ايران‌ است‌. رشته‌ كوه‌های‌ عظيم‌ و بلند البرز از سوی شمال‌، كوه‌های‌ زاگرس‌ از سوی ‌غرب‌ و رشته‌ كوه‌هايی‌ كه‌ از خراسان‌ به‌ بلوچستا ن‌ كشيده‌ شده‌اند، از سوی‌ شرق‌، سرزمين‌ ايران‌ را محصور نموده‌اند. مهم ‌ترين‌ قله‌های‌ ايران‌ عبارت‌ اند از: دماوند در شمال‌ شرقی‌ تهران‌ با ارتفاع‌ ۵۶۷۱ متر؛ سبلا ن‌ در غرب ‌اردبيل‌ با ارتفاع‌ ۴۸۸۰ متر؛ سهند در جنوب‌ تبريز با ارتفاع‌ ۳۷۰۷ متر؛ تخت ‌سليمان‌ در مركز مازندران‌ با ارتفاع‌۴۸۲۰ متر؛ زرد كوه‌ در بختياری‌ با ارتفاع‌ ۴۵۵۰ متر؛ د نا در شمال‌ ياسوج‌ با ارتفاع‌ ۴۳۰۹ متر؛ تفتان‌ در جنوب ‌زاهدان‌ با ارتفاع‌ ۳۹۴۱ متر؛ و ده‌ها قله‌ ديگر كه‌ در سرتاسر ايران‌ پرا كنده‌اند.

كويرهای معروف‌ ايران‌؛ از جمله‌ دشت‌ لوت‌ و دشت‌ كوير در وسعتی‌ بيش‌ از ۳۶۰ هزار كيلومتر مربع‌ گسترده ‌شده‌اند و هنوز هم‌ از ناحيه‌های‌ ناشناخته‌ و جالب‌ توجه‌ به ‌شمار می‌روند.

ايران‌ با بيش‌ از ۵۰۰ چشمه‌ معدنی‌ وآب‌ گرم‌ شناخته‌ شده‌ كه‌ تمامی‌ آن‌ها برای‌ تأمين‌ آب‌ آشاميدنی‌ و استفاده‌های‌ درمانی و بهد اشتی‌ مورد استفاده ‌قرار می ‌گيرد، يكی‌ از مهم ‌ترين‌ منابع‌ درآمد جهانگردی را در اختيار دارد. بیشتر اين‌ چشمه‌ها در رشته ‌كوه‌های ‌البرز، آذربايجان‌ و زاگرس‌ قرار گرفته ‌اند و تعدادی‌ از آن‌ها نيز در نزديكی‌ اصفهان‌، مشهد و بندرعباس‌ واقع ‌شده‌اند. چشمه‌های‌ آب ‌معدنی‌ سرعين‌ اردبيل‌، آب ‌گرم‌ لاريجان‌ در دامنه‌های‌ البرز، و همچنين‌ چشمه‌های آب ‌معدنی‌ محلا ت‌ ، با توجه‌ به‌ اين ‌كه‌ از نظر توسعه‌ جهانگردی اقدامات‌ قابل ‌توجهی‌ در آن ‌ها صورت‌ گرفته ‌است‌، در تابستان‌ ها هزاران‌ نفر را جهت‌ استفاده‌های‌ درمانی‌ و تفريحی‌ به‌ سوی‌ خود جلب‌ می ‌كنند.

كناره‌های‌ جنوبی‌ دريای‌ مازندران‌، منطقه‌ سرسبزی با دامنه‌ های‌ پوشيده‌ از جنگل‌ است‌. ارتفاع‌ اين‌ كناره‌ها ازسطح‌ د رياهای‌ آزاد ۲۸ متر است‌. كرانه ‌های‌ دريای‌ مازند ران‌ با ساحل‌ ماسه ‌ای‌ و مناظر دل ‌انگيز، از زيبا ترين‌ كانون‌های‌ سياحتی‌ ايران‌ به‌ شمار می ‌روند. كرانه‌ها و جزيره‌های‌ جنوب‌ ايران‌ نيز به‌ ويژه‌ در فصل‌ های سرد ازجذابيت‌ های‌ طبيعی‌، قابل ‌توجهی‌ برخوردارند. دامنه ‌های‌ رشته ‌كوه‌های‌ البرز و زاگرس‌ و بستر رودخانه ‌های ‌ايران‌، مظهر چشمه ‌سارها و هم‌ چنين‌ منبع‌ پيدايش‌ درياچه‌ها و تالاب‌هایی‌ هستند كه‌ هريك‌ با چشم ‌اندازهای زيبای‌ خود، جذاب‌ و دارای‌ ارزش‌های‌ جهانگردی‌ می‌باشند.

فلا ت‌ ايران‌ آب ‌وهوايی‌ نسبتاً خشك‌ دارد. ايران‌ در كمربند آب‌ وهوایی‌ خشك‌ جهانی‌ قرار گرفته‌ است‌ ورشته‌ كوه‌های‌ البرز و زاگرس‌ از رسيدن‌ جريان‌ های‌ هوایی‌ مرطوب‌ دريا ی‌ مازندران‌ (خزری‌) و مد يترانه ‌ای‌ به ‌داخل‌ آن‌ جلوگيری می ‌كنند. سرزمين‌ ايران‌ به‌ دليل‌ گسترده ‌شدن‌ آن‌ بين‌ ۲۵ و ۴۰ درجه‌ عرض‌ جغرافيایی ‌، وهم ‌چنين‌ به‌ دليل‌ وجود ارتفاعات ‌، از تنوع‌ آب ‌وهوایی‌ جالب ‌توجهی‌ برخوردار است‌. ميانگين‌ دمای سالانه ‌، ازشمال‌ غرب‌ به‌ جنوب‌ شرق‌ كشور افزايش‌ می‌ يابد و از حدود ۱۰ درجه‌ سا نتی ‌گراد در آذربايجان‌، به‌ ۲۵ تا ۳۰درجه‌ سانتی ‌گراد در جنوب‌ و جنوب‌ شرقی‌ می ‌رسد.


در ماه‌های‌ دی‌ و بهمن ‌، در ايران‌، سه ‌منطقه‌ آب‌ وهوایی وجود دارد. كرانه‌های‌ دريای مازندران‌ با آب‌ وهوای‌ ملا يم‌ و نسبتاً سرد؛ بخش‌های‌ مركزی‌ با آب‌ وهوای‌ زمستانی‌ ؛ و بخش‌های‌ جنوبی‌ با آب‌ وهوايی‌ معتدل‌ و مطبوع ‌، چهره‌ می ‌نمايند. در فصل‌ بهار، به‌ ويژه‌ در اردیبهشت‌ ، به‌ طور كلی‌ سراسر ايران‌ از آب ‌وهوای‌ مطبوع‌ و دلنشينی‌ برخوردار است‌ و فقط‌ بخش‌های ‌جنوبی‌ ايران‌ به ‌طور ناگهانی‌ بسيار گرم‌ می ‌شوند. در تا بستان‌ وضعيت‌ آب ‌و هوایی‌ كشور پيچيده‌ می ‌شود. هوای ‌كرانه‌های‌ دريای‌ مازندران‌، به‌ علت‌ داشتن‌ رطوبت‌ زياد ، دگرگون‌ می ‌گردد و در روزها گرم‌ و در شب ‌ها نسبتاً خنك ‌است.